Dichter bij Vincent

Het Vincent van GoghHuis Zundert presenteert van 30 juli t/m 30 oktober 2022 de tentoonstelling ‘Dichter bij Vincent – Alledaagse voorwerpen in het werk van Vincent van Gogh’. De tentoonstelling is gebaseerd op onderzoek van kunsthistoricus Alexandra van Dongen naar de voorwerpen die Van Gogh heeft afgebeeld op zijn schilderijen. Haar studie heeft tal van nieuwe inzichten opgeleverd over Vincents werk. De expositie wordt vormgegeven door de kunstenaars André Smits & Monika Dahlberg en bevat diverse voorwerpen uit de nalatenschap van Van Gogh, uit de collecties van het Van Gogh Museum Amsterdam en Musée d’Orsay Parijs.

 

Online Tickets

Samen met beeldend kunstenaars André Smits (Artist in the World) en Monika Dahlberg, die in juli en augustus 2022 een kunstenaarsresidentie in Zundert gaan doen, vertaalt Van Dongen haar onderzoek nu naar een expositie met teksten, tekeningen en collages op de wanden en een keur aan objecten, waardoor de schilderijen en de locaties waar Van Gogh heeft gewerkt zichtbaar worden.

Centraal in de tentoonstelling staan objecten uit de nalatenschap van Vincent van Gogh, die in bruikleen worden gegeven door het Van Gogh Museum Amsterdam en Musée d’Orsay Parijs. Daarnaast worden archeologische vondsten uit de tuin van de pastorie te Nuenen getoond.

 

 

Vincent van Gogh beeldde vanaf het begin van zijn kunstenaarsleven tot en met zijn laatste levensjaar in Frankrijk veelvuldig alledaagse objecten af op zijn tekeningen en schilderijen. Ze figureren al in zijn vroegste werk in zijn interieurs met mensen die zich bezighouden met huiselijke werkzaamheden of op stoelen zittende figuren bij de haard. Later ook in zijn (bloem)stillevens, die hij vooral als kleur- en vormstudies beschouwde. Ze ontstonden vaak door gebrek aan geld om levende modellen te kunnen betalen. Enkele van zijn materiële attributen, zoals een Frans aardewerken likeurkannetje en een Normandische koperen melkkan, zijn dankzij Vincents schoonzus Jo van Gogh-Bonger in de collectie van het Van Gogh Museum in Amsterdam terecht gekomen en bewaard gebleven.

 

 

Niet eerder werden alle door Vincent afgebeelde alledaagse objecten nauwkeurig geïdentificeerd. Uit recent onderzoek van kunsthistoricus Alexandra van Dongen, conservator historische vormgeving van Museum Boijmans Van Beuningen, blijkt dat een precieze identificatie van Vincents objecten soms nieuw licht kan werpen op de mogelijke plaats van vervaardiging en de datering van zijn werk. 

Zo blijkt een doodeenvoudige aardewerken steelpan die voorkomt op Stilleven met aardappels afkomstig uit het Zuid-Franse pottenbakkerscentrum Vallauris. Eerder werd aangenomen dat Vincent dit stilleven in Nuenen schilderde, maar door identificatie van de steelpan alsook technisch onderzoek naar het linnen doek blijkt Parijs 1886 de plaats en het moment van vervaardiging te zijn. 

De aanwezigheid van dergelijke objecten in de keuken van Vincents moeder werd bevestigd door recente archeologische vondsten in de achtertuin van de pastorie. Soms leende Vincent antieke of bijzondere voorwerpen van de bevriende verzamelaar en amateurschilder Antoon Hermans, aan wie hij lesgaf. De identificatie van enkele antieke objecten, zoals een zestiende-eeuwse steengoed baardmankruik, wijzen op een herkomst van deze Eindhovense verzamelaar. 

Op voorschetsen van De Aardappeleters is goed te zien welke objecten Vincent koos en bestudeerde voor zijn compositie. Het Nederlands Openluchtmuseum stelt voor de tentoonstelling een gelijksoortig exemplaar beschikbaar van de kenmerkende petroleumlamp die boven de tafel hangt, alsook in de interieurs van Nuenense wevers.

Ook komen in Vincents werk vaak houten stoelen voor. Ze vormen zelfs het hoofdonderwerp van een tweetal schilderijen die hij als portretten beschouwde van Gauguin en hemzelf toen zij korte tijd samenwerkten in het Gele Huis in Arles. Veel van zijn befaamde Franse bloemstillevens tonen ‘vazen’ die oorspronkelijk niet als bloemenvazen waren bedoeld. Vincent plaatste zijn boeketten in uiteenlopende steengoed bierpullen, majolica kannen en apothekerspotten, koperen melkkruiken, faience lampetkannen en aardewerk voorraadpotten, die bedoeld waren voor het bewaren van ‘confit de canard’.

De aanwezigheid van bepaalde typen objecten in Vincents werk zeggen vaak iets over de plaats en locatie waar hij ze naschilderde of verwijzen naar zijn artistieke inspiratiebronnen. Omdat Vincent zijn materiële modellen zeer naturalistisch portretteerde zijn ze vaak zeer goed te identificeren. 

 

In de tentoonstelling in Zundert worden diverse objecten gepresenteerd die verwant zijn aan objecten in Van Goghs werk, zoals een ‘confit de canard’ pot van hetzelfde type dat hij gebruikte in zijn stillevens met zonnebloemen.

Een ander opmerkelijk object in het Vincent van GoghHuis is een replica van de wilgenteenstoel die Vincent in Arles liet vervaardigen (collectie Van Gogh Museum) en waarop zijn modellen, zoals de postbode Joseph Roulin, poseerden. Vanwege de kwetsbaarheid wordt de originele stoel niet uitgeleend. De Zundertse Stoelenmatter Rien Stuijts maakt een replica voor in de tentoonstelling.
Een andere replica van rotan uit de jaren ’50 (collectie Vincent van GoghHuis), die vermoedelijk vervaardigd is in opdracht van Marc Edo Tralbaut, wordt beneden in de voorkamer (de voormalige brasserie) opgesteld. Daarin kunnen bezoekers zelf plaatsnemen en selfies maken.

Rien Stuijts aan het werk (Bekijk de video).

Publicaties

 

Een overzicht van publicaties n.a.v. de tentoonstelling Dichterbij Vincent:​

- 'Adventures with Van Gogh' / 'Closer to Vincent': the secrets of everyday objects in Van Gogh’s paintings. Blog Martin Bailey.